عبد الحسين شهيدى صالحى
38
تفسير و تفاسير شيعه ( فارسى )
خويش به نام تفسير فرات در بيش از چهارده مورد از ابى حمزه ثمالى نقل مىنمايد . و نيز ثعلبى ( م 427 ق ) در تفسير خود به نام الكشف و البيان فى تفسير القرآن و ابن شهر آشوب ( م 588 ق ) در تفسير خود اسباب و النزول و كتاب ديگرش المناقب و ملا محمد صالح البرغانى ( م 1271 ق ) در تفسير خود كنز العرفان و جمعى ديگر و حاجى خليفه در كشف الظنون و در ضمن ذكر تفاسير آن را نيز ضبط كردهاند و نجاشى مىنويسد : سه فرزند وى نوح و منصور و حمزه در قيام و خروج زيد شهيد گرديدهاند . منابع : اعيان الشيعة ، 4 / 9 ؛ الاعلام ، 2 / 97 ؛ تأسيس الشيعة ، 327 ؛ تفسير فرات الكوفى ، 177 ؛ تفسير كنز العرفان ( خطى ) ؛ تفسير بحر العرفان و معدن الايمان ملا محمد صالح برغانى ( خطى ) ؛ الذريعة ، 4 / 254 ؛ جامع الرواة ، 1 / 134 ؛ رجال ، ابن داود ، 77 ؛ رجال ، علامه حلى ، 29 ؛ رجال ، كشى ، 176 ؛ رجال ، نجاشى ، 1 / 289 - 292 ؛ رجال ، شيخ طوسى ، 84 به بعد ؛ كشف الظنون ، 1 / 444 ؛ طبقات المفسرين ، داودى ، 1 / 123 ؛ الفهرست ، ابن نديم ، 36 ؛ الفهرست ، شيخ طوسى ، 71 ؛ مفسران شيعه ، 67 ؛ مناقب ، ابن شهر آشوب 4 / 320 ؛ معجم رجال الحديث ، 3 / 385 - 393 ؛ تفسير القمى ، 2 / 451 به بعد . تفسير ابن ابى زياد [ - تفسير سكونى ] ، اثر اسماعيل ( م ب 148 ق ) فرزند ابى زياد مسلم شعيرى سكونى كوفى از دانشمندان و مفسران شيعه و از اصحاب حضرت امام جعفر صادق ( ع ) و ثقات محدثين اماميه . ابن نديم در الفهرست ، تفسير قرآن وى را ضبط كرده است . ابو العباس نجاشى ( م 450 ق ) آن را توسط استاد و شيخش در روايات ابى العباس احمد بن على بن نوح سيرافى با پنج واسطه روايت مىكند . ميرداماد در كتاب خود الرواشح السماوية فى شرح الاحاديث الاماميّه پس از توثيق وى قول تضعيف او را چون از سكونيه است رد مىكند و اظهار مىدارد كه اجماع اصحاب به توثيق او تصريح دارند . تفسير مورد بحث به زبان عربى و بر شيوهء همان عصر يعنى روائى مىباشد و در كتب تفسير و